Nasza gmina Krzemieniewo

Krzemieniewo – gmina wiejska w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim.

Do gminy Krzemieniewo przyjechać mogą wszyscy, którzy kochają przyrodę, lubią zatrzymać się w starym dworku, tęsknią do zadumy w wiejskim, zabytkowym kościółku. Wszystko to znajdą na trasie prowadzącej przez osiemnaście wsi w gminie. A nie będzie z tym problemu , bo wsie połączone są dobrymi drogami, ciągami pieszymi, a także ścieżkami rowerowymi. Przez gminę można więc jechać samochodem, rowerem, a także powózką, czy wręcz wierzchem, konno. Dla miłośników pieszych wędrówek wytypowano pięć szlaków turystycznych. Wszystkie prowadzą do zabytków architektury i przyrody, oraz do miejsc noclegowych i restauracji. Przez gminę przebiega też droga krajowa nr 12, dwie trasy kolejowe i siedemnaście dróg o znaczeniu ponadregionalnym. Linia zlodowacenia bałtyckiego dzieli obszar gminy na część południową i północną. Południe jest równinne, z rozległymi łąkami i polami. To tu spotkać można bocianie gniazda, dzikie kaczki, zwierzynę łowną. Tu można wypocząć w ciszy i zatopić się w przyrodzie. Jeśli jednak ktoś wolałby bogatszą rzeźbę terenu, więcej wzniesień i lasów, wystarczy, że pojedzie parę kilometrów dalej, na północ. Okolice Górzna, Karchowa i Belęcina wchodzą w skład obszaru chronionego krajobrazu. Dlatego człowiek ingeruje tam w przyrodę jak najmniej. Z powodzeniem można wędkować, zbierać grzyby, odpoczywać w gospodarstwach agroturystycznych. W tej części gminy, wśród lasów, położone jest Jezioro Górznickie. Ma prawie 25 ha powierzchni i 5,6m maksymalnej głębokości. Miłośnicy wędkarstwa napotkają tu leszcze, sandacze, liny, szczupaki i węgorze.

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Nad jeziorem w Górznie każdego roku od czerwca do września zorganizowane jest letnisko, z którego korzystać mogą wczasowicze i turyści. Nie da się w kilku zdaniach powiedzieć jak bardzo gmina bogata jest w zabytki. Część z nich pokazujemy w dziale zabytki. Trzeba jednak powiedzieć, że jest ich kilkadziesiąt, a wśród nich pałace w Górznie, Garzynie i Pawłowicach; dwory w Brylewie, Drobninie, Luboni, Oporowie; kościoły w Pawłowicach, Drobninie i Oporowie. Wszystkie piękne, z bogatym wystrojem wnętrz, gotowe na przyjęcie turystów. A zatrzymać się można w pałacowych wnętrzach ZOZ MSW Centrum Rehabilitacji w Górznie, w pałacu w Pawłowicach, hotelu "Dobrodziej" w Krzemieniewie, gospodarstwie agroturystycznym "Chata na skraju" w Nowym Belęcinie oraz hoteliku przy tartaku w Górznie. Mając na uwadze rozwój turystyki i agroturystyki gmina Krzemieniewo podjęła współdziałanie w tym zakresie z sąsiednimi gminami tworząc w 1998 roku Stowarzyszenie Gmin: Krzemieniewo, Osieczna, Poniec i Rydzyna.Od kilku lat Krzemieniewo jest też aktywnym członkiem Stowarzyszenia Leszno - Region, które promuje turystykę i organizuje wiele turystycznych i regionalnych imprez.


Stary i Nowy Belęcin

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1362 roku, kiedy to Adam z Belęcina przegrał proces z opatem Lubińskim o Wieszkowo. W dokumentach historycznych następnego stulecia znaleźć można zapisy o kolejnych sporach między właścicielami. W drugiej połowie XVI wieku Belęcin należał do kilku właścicieli. Do końca 1835 roku Belęcin był wsią folwarczno — pańszczyźnianą. Właścicielem majątku był Karol Mieczkowski. Natomiast w 1836 roku doszło do uwłaszczenia włościan i przyznania im ziemi oraz zabudowań.

Obrazek
Obrazek
Obrazek
Obrazek
Obrazek

W tym roku rozpoczęto też budowę szkoły we wsi. W 1885 roku Komisja Kolonizacyjna wykupiła od dziedzica Mieczkowskiego majątek Belęcin, a ziemie rozparcelowała pomiędzy niemieckich osadników. W wyniku parcelacji nastąpił podział wsi na Belęcin Stary i Nowy.
W 1895 roku powstało we wsi Kółko Rolnicze, a rok później melioracyjna spółka chłopska. Na początku XX wieku utworzono w Belęcinie kasę pożyczkowo — oszczędnościową, a w 1935 roku Ochotniczą Straż Pożarną. W tym czasie działał też w Belęcinie zespół teatralny, kultywujący tradycje patriotyczne.

W II wojnie światowej zginęło 3 mieszkańców Belęcina, 4 zamordowano, 9 zginęło w więzieniach, a niektórzy od odniesionych ran i w wyniku pracy przymusowej. Kilku mieszkańców działało w podziemnych organizacjach antyfaszystowskich, a wielu organizowało potajemne czytanie sztuk polskich i wieczory muzyczne. Belęcin został wyzwolony 26 stycznia 1945 roku. Pierwsze zajęcia w polskiej szkole rozpoczęły się już w lutym tego samego roku.

Do dziś w Belęcinie zachowały się fragmenty zabudowań gospodarczych majątku ziemskiego oraz pozostałości parku. W centrum wsi stoi stary murowany czworak. Na uwagę zasługuje kapliczka z cegły i gipsu z figurą świętych Antoniego i Wawrzyńca oraz kapliczka ceglana p. w. Najświętszego Serca Pana.

Dziś Nowy Belęcin liczy 329 mieszkańców. Ma salę wiejską, szkołę z nową salą gimnastyczną, bibliotekę, sklep. W Starym Belęcinie mieszkają 182 osoby.


Pawłowice

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Kociugi

Przed setkami lat nazwę wsi pisano Koczugy, Coczugi, Coczyugi. W 1397 roku Felicja Mierzejewska prowadziła spór z Andrzejem Mikorzyna o podział Kociug. I to jest najstarsza informacja dotycząca wsi. W literaturze historycznej wymienia się kolejnych właścicieli Kociug. Byli nimi: w 1405 roku Henryk Wyskota, w latach 1427-1430 Michał Kociuski, potem Dobiesław i Mikołaj Kociuscy. W 1580 roku bracia Mierzejewscy z matką Jadwigą dokonali podziału majątku, a dwór przypadł Adamowi.

Następne informacje o wsi dotyczą dopiero XVIII wieku. Od 1782 roku aż do wybuchu II wojny światowej Kociugi należały do rodziny Mielżyńskich. W 1837 roku liczyły 13 domów i 149 mieszkańców. W czasie okupacji Niemcy przemianowali Kociugi na Hermanndfelde. Na frontach II wojny światowej zginęło 4 mieszkańców Kociug, jedna osoba zginęła w więzieniu, jedna zmarła na skutek odniesionych ran, 14 wywieziono na roboty i 28 w innych celach.

Kociugi od początku istnienia należą do parafii Pawłowice. We wsi znajduje się zespół folwarczny składający się z podwórza, rządcówki i części mieszkalnej. Wszystkie budynki zmieniły jednak swój wygląd i układ pomieszczeń w związku z przeprowadzoną modernizacją. Dziś w Kociugach mieszka 247 osób i jest 60 gospodarstw domowych.

Obrazek Obrazek Obrazek

Obrazek

Karchowo

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1397r. Wtedy jej właścicielem był szlachcic Prechno Krakwicz. Potem przez dziesięciolecia Karchowo należało do rodziny Karchowskich. Ale już w drugiej połowie XVI wieku wieś miała kilku właścicieli: obok Macieja, Andrzeja i Kaspra Karchowskich byli nimi Bartłomiej Jaczyński i Maciej Szczurski. W roku 1837 właścicielem Karchowa był Karol Mieczkowski . Wtedy wieś liczyła 17 domów i 173 mieszkańców. W latach 80. XIX wieku wieś miała już 30 domów a wśród mieszkańców było 149 katolików i 21 ewangelików. W granicach Karchowa znajdował się wtedy należący do dominium w Belęcinie folwark. W czasie I wojny światowej zginęło 12 mieszkańców. W okresie międzywojennym duże uznanie zdobyła twórczość rzeźbiarza samouka – Andrzeja Majchrzaka. Znane są jego rzeźby dla kościołów w Gostyniu, kościoła w Świerczynie, pomniki oraz kapliczki. W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli w Karchowie obóz pracy dla Żydów. Znajdował się on w młynie wodnym, a więźniowie pracowali przy kopaniu rowów melioracyjnych. W czasie II wojny światowej zginęło 12 mieszkańców Karchowa, wielu wywieziono na roboty. Ludność Karchowa od zarania należy do parafii Świerczyna. We wsi są dwie kapliczki wpisane do rejestru zabytków. Dzisiaj w Karchowie mieszka 185 osób.

Obrazek

Zbytki

Nie ustalono dokładnej daty powstania miejscowości. Pierwsza wzmianka o Zbytkach pochodzi z 1797r. Wtedy to generał Węgorzewski zrezygnował na rzecz brata z Drobnina, Garzyna, Zbytek i Górzna. A zatem wsie te na pewno istniały już w XVIIIw. Kolejno Drobnin ze Zbytkami kupili Szczerscy, a potem odziedziczyli je Miłkowscy. Zbytki przez cały ten czas były kolonią należącą do Drobnina. W 1837 roku we wsi znajdowały się zaledwie 4 domy, a mieszkało tam 11 osób. Zmiana nastąpiła w 1851r. Jej właścicielem został wtedy Walery Rychłowski, a po nim Drobnin ze Zbytkami przeszedł w ręce Ponikiewskich. W latach 80. XIXw. w Zbytkach było już 14 domów i 108 mieszkańców. W czasie I wojny światowej na frontach zginęło dwóch mieszkańców Zbytek. Mieszkańcy wsi najpierw należeli do parafii w Świerczynie, a od 1933r. do parafii w Drobninie. Dziś wieś ma 91 mieszkańców.

Obrazek

Mierzejewo

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1310 roku, kiedy to Henryk ks. wielkopolski i głogowski ustanowił dystrykt w Poniecu. W jego granicach znalazło się Mierzejewo. Z zapisów historii dowiadujemy się, że kolejno właścicielami Mierzejewa byli: Mirzewscy, Wyskotowie, Jurkowscy. W roku 1522 Andrzej Jurkowski sprzedał część Mierzejewa Jerzemu Rogaczewskiemu, a ten z kolei zbył ją Łukaszowi Popowskiemu. W epoce średniowiecza Mierzejewo było wsią podzieloną między wielu właścicieli. Z przekazów ludności wiadomo, że właściciele Mierzejewa zaliczali się do drobnej i ubogiej szlachty. Prawdopodobnie poszukiwali złota, bowiem w czasie wykopów w miejscu gdzie kiedyś stała dworska kuźnia znaleziono worki miki. Wśród znalezisk była też mogiła wojenna i monety z okresu potopu szwedzkiego. W roku 1837 Mierzejewo należało do hrabiów Żółtowskich z Czacza. Wtedy we wsi były 23 domostwa i 183 mieszkańców. Żółtowscy zawsze wydzierżawiali majątek Mierzejewo. W latach 1824-27 przeprowadzono we wsi uwłaszczenie. Nadzielono 17 gospodarstw, młyn, ziemię sołecką i grunt szkolny. Wtedy powstały też zagrody bezrolne. Majątek Mierzejewo do wybuchu wojny należał do rodziny Żółtowskich. Od najdawniejszych czasów mieszkańcy wsi należeli do parafii Poniec, a od 1933 roku do parafii w Drobninie. Od września 1939 roku zaczął się dla Mierzejewa okres okupacji. Wysiedlono mieszkańców, a na frontach zginęło 12 osób ze wsi. Niemcy wycofali się z Mierzejewa w styczniu 1945 roku. Z folwarku istniejącego w Mierzejewie zachował się niewielki park, ograniczony od północy stawami. Jest on jednak zniszczony. Istnieje także budynek rządówki oraz kamienno-ceglana stodoła pochodząca z 1860r. Dość dobrze zachowała się też kuźnia. Dziś Mierzejewo ma 350 mieszkańców. We wsi jest świetlica, sklep i boisko.


Oporowo

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Brylewo

Pierwsza wzmianka o Brylewskich z Brylewa pochodzi z 1384 roku. Nie jest to jednak informacja o wsi, a o procesie jej właściciela. Wieś w tym czasie posiadała kilku właścicieli, między innymi także z rodu Wyskotów. Kolejnymi właścicielami Brylewa byli: Przybysław z Gryzany, Mikołaj i Jakub Karchowscy, Bartłomiej Jęczyński, Maciej Sznurski oraz hrabia Henryk Bruhl. Później wieś przechodziła jeszcze z rąk do rąk, aż trafiła do rodu Ponikiewskich. Brylewo uchodziło za dobry i racjonalnie prowadzony majątek. W całej Polsce znana była zarodowa brylewska owczarnia, a St. Ponikiewski przeprowadził główne melioracje, zlikwidował nieużytki, założył polną kolejkę wąskotorową do Krzemieniewa. To pozwoliło rozwinąć plantację buraków cukrowych i położyć podwaliny pod gospodarstwo nasienne. Pracę ręczną zastępowano maszynami, ale i tak zapotrzebowanie na siłę roboczą rosło. Nie obeszło się jednak bez zgrzytów. W 1922 roku robotnicy rolni zorganizowali strajk w Brylewie, Drobninie i Garzynie.

Obrazek
Obrazek
Obrazek

W tamtym czasie w Brylewie rozwijało się życie kulturalne. Maria Ponikiewska założyła zespół teatralny i do czasu wojny wystawiła 12 sztuk. Brylewo należało pierwotnie do parafii Świerczyna, a od 1933 roku do Drobnina. Ostatnim właścicielem Brylewa był Hipolit Ponikiewski, który zmarł w Warszawie w 1944 roku. Syn Hipolita, Józef Ponikiewski był adiunktem generała Władysława Sikorskiego i zginął wraz z nim w katastrofie lotniczej. Gospodarstwo w czasie wojny przeszło w ręce Niemca Alberta Schuberta. Podczas wojny zginęło 6 mieszkańców wsi, 12 wywieziono na roboty, a 20 w innym celu.

Dziś Brylewo liczy 50 gospodarstw domowych i ma 190 mieszkańców. Na jego terenie znajduje się gospodarstwo rolne należące do OHZ Garzyn. Znane jest między innymi z sadów jabłoni.

Obrazek
Obrazek

Oporówko

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Lubonia

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Bielawy

Dokładne ustalenie okresu powstania Bielaw jest bardzo trudne. Wiadomo, że wieś ta nie istniała jeszcze w XVI wieku, natomiast pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1754. Otóż w dokumencie lokacyjnym wsi Krzemieniewo zapisano, że mieszkańcy Bielaw będą łożyć na plebanię w Oporowie. W tym czasie Bielawy należały do dominium w Świerczynie, którego właścicielem był Józef Skarbek Malczewski. W 1837 roku folwark Bielawy należał do Modlibowskich. W tym czasie Bielawy miały 4 domy i 30 mieszkańców. 



Obrazek
Obrazek

W końcu XIX wieku Bielawy zostały przemianowane na Weidenhof. Nieznane są natomiast okoliczności przejęcia Bielaw przez Niemca Karola Weise. Wiadomo jednak, że był on właścicielem wsi w latach dwudziestych XX wieku. Prawdopodobnie od 1924 roku Bielawy przejął Polak mjr Pochowski. Był on właścicielem folwarku do wybuchu II wojny światowej. 



Od 1934 roku mieszkańcy Bielaw należeli do parafii w Drobninie. W czasie okupacji nikt z mieszkańców nie zginął ani nie został wywieziony. Do dziś w Bielawach zachował się niewielki zespół folwarczny. Jest to park z pałacem z początków XX wieku. Przed kilkoma miesiącami pałac znalazł prywatnego właściciela i jest remontowany. W Bielawach są dziś 4 domy i blok, a we wsi mieszka 41 mieszkańców.


Hersztupowo

Hersztupowo powstało w 1835 roku w czasie uwłaszczania ziemi należącej do dziedzica Brylewa Osińskiego. Krótko przedtem poślubił on Teresę, wdowę po Leopoldzie Hersztupowskim i prawdopodobnie na cześć pierwszego męża Teresy nową wieś nazwano Hersztupowem. W 1837 roku Hersztupowo miało już 14 domów i 79 mieszkańców. Wieś należała wówczas do parafii świerczyńskiej. W pierwszych latach XX wieku działała tam spółka melioracyjna. W czasie I wojny światowej i walk o granice Polski zginęły 4 osoby.

Obrazek
Obrazek

W 1924 roku Hersztupowo z Wygodą zostały przyłączone do parafii Siemowo, do której należą do dziś. Od 1931 roku datuje się początek ruchu amatorskiego związanego z klubem sportowym. Klub założyli Franciszek i Edmund Matyjaszczykowie oraz Feliks Frąckowiak. W 1935 roku w Hersztupowie mieszkało 317 Polaków i 17 Niemców. W czasie II wojny światowej zginęła jedna osoba, jedną zamordowano, cztery zginęły w więzieniach, 48 wywieziono na roboty, a 92 w innych celach. Dziś Hersztupowo ma 59 numerów i 272 mieszkańców. We wsi znajduje się figura przydrożna na cokole.


Drobnin

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Obrazek
Obrazek

Garzyn

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Bojanice

Obrazek
Obrazek

Górzno

Pierwsza wzmianka o Górznie mówi, że wieś w latach 1390-1415 była własnością Piotra Gorzyńskiego. W XVIII stulecia Górzno było własnością Węgorzewskich, a po nich Szczerskich i Mikowskich. W 1837 roku wieś należała do ks. Sułkowskiego i liczyła 34 domy i 267 mieszkańców. W 1844 roku miała miejsce regulacja stosunków własnościowych. Gospodarze zostali zwolnieni z pańszczyzny i otrzymali ziemię w zamian za rentę wieczystą.

W połowie XIX wieku ks. Sułkowski założył we wsi szkołę. Majątek sprzedał jednak Niemcowi Mullerowi i w rękach tej rodziny pozostawał on do 1945 roku. W czasie II wojny światowej zginęło 5 mieszkańców Górzna, 1 został zamordowany, dwóch zmarło w więzieniu, a 48 zostało wywiezionych. Dzisiejsze Górzno zajmuje ponad 86 ha powierzchni. Ma 91 domostw i 355 mieszkańców. Od początku swego istnienia należy do parafii Świerczyna.

Najcenniejszym zabytkiem Górzna jest pałac wybudowany w latach 1908 — 1912. Znajduje się w nim Szpital Rehabilitacyjny. Drugi pałac z folwarkiem zobaczyć można w środku wsi. W podwórzu znajduje się budynek kuźni i gorzelni oraz kamienno — ceglana obora z 1900 roku. We wsi są cztery przydrożne kapliczki i dwa krzyże. Górzno leży obok jedynego w gminie jeziora, nad którym co roku wypoczywają setki turystów.

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Obrazek
Obrazek
Obrazek

Informacje historyczne pochodzą z publikacji „Gmina Krzemieniewo wczoraj i dziś”, wydanej przez Urząd Gminy w Krzemieniewie. Autorami publikacji są:  Tadeusz Mulczyński, Elżbieta Chudzińska i Karol Olender.